Dünya Roman

Gönülsüz Köktendinci

Mohsin Hamid

Yayınevi Pegasus

Sayfa 200

Kategori Dünya Roman

Özet tarihi 2017/07

Tahmini okuma 1 dk

Görüntülenme 1907

“SORSAN, TAM OLARAK NEREDE BAŞLAR BATI, NEREDE SONA ERER DOĞU, KİMSE SABİT VE SOMUT BİR HARİTA VEREMEZ.”

Pakistanda doğan ve varlıklı bir ailenin üyesi olan Cengizin hikayesi. Amerikada Princeton üniversitesinde okuduktan sonra Underwood Samson da şirket fiyat değerlemesi yapmak üzere stajer olarak kabul edilir. Elde ettiği kazanç ile artık Amerikan rüyasını yaşayabilecek bir konuma gelmiştir. Erica isminde bir kız arkadaşı vardır. Erica ölen erken arkadaşından sonra psikolojisini bir türlü toparlayamamış ve her geçen gün daha kötüye gitmektedir. Cengiz bu karmaşık ilişkiye yön veremenin çaresizliği içinde kalmıştır. 11 Eylül saldırılarından sonra Amerikanın Hindistana destek vermesi ve Pakistana karşı birlik olup savaş açması düşüncesi Cengizin hayatını altüst eder. Sonunda dayanamaz ve işini gücünü bırakıp Pakistana geri döner. Üniversitede öğretim üyeliğine başlar ve bir yandan da gençleri örgütleyerek Amerika karşıtı gösteriler düzenler.

Pozitif: Kitabın anlatımı çok sade. Ayrıntılı betimlemeler ile konuyu uzatarak okuyucuyu boğmuyor. Amerikada bir Müslüman ve bir yabancı olarak yaşamanın zorluklarından bahsederek herşeyin sanıldığı kadar basit olmadığını anlatmış. Yalnızlığın, yabancılaşmanın, kalabalık içinde yalnız hissetmenin sebepleri gibi konularda biraz felsefe yapmış.

Negatif: Kitabın ismi ile içeriği arasında hiçbir bağ bulunmuyor. Konusu çok sıradan ve detaylarda etkileyici bir yan bulunmuyor. Amerikan şirketlerinde çalışarak Amerika İmparatorluğuna hizmet eden insanları, Osmanlı İmparatorluğundaki Hıristiyan çocukların alınıp eğitildikten sonra Osmanlıya hizmet eden Yeniçerilere benzetmesi ve bu kurgu üzerine hayatına yeni bir yön vermesi, ülkeyi terketme kararı alması, Amerikan karşıtı gösteriler yapması bana çok saçma geldi.

Arka Kapak

Elif Şafakın tanıtımıyla

-Doğu- da -Batı- da, bir düzlemden bakınca, hayali kurgulardır, kallavi genellemeler. Zihnimizde olup biten, zihnimizle sınırlanan iki yapı.

Sorsan tam olarak nerede başlar Batı, nerede sona erer Doğu, kimse sabit ve somut bir harita veremez. Yüzyıllar içinde ne çok değişmiştir aslında algılar. İç içe geçmiştir aslında -ben- ile -Öteki-. Batının içindeki Doğu, Doğunun kalbinde atan Batı... Bilhassa Türkiye gibi her ikisini de bünyesinde barındıran bir coğrafyadan bakınca bu meselelere. Ama gene de nedense ısrarla mekanik biçimde kullanırız bu kategorik ayrımları. Hayal de olsa kurgu da, son tahlilde hayallere inanmadığımızı kim söyleyebilir? Tam tersine -olgular-dan ziyade -hayaller-e kapılmaya, inanmaya, hatta bağımlı olmaya meyyal değil miyiz?

Mohsin Hamidin kaleminden Gönülsüz Köktendinci piyasaya çıktığı ilk günden itibaren epey ses getirdi, yankı uyandırdı dünya basınında. İstemeye istemeye -köktendinci- olan bir genç adamın hikâyesi. İstemeye istemeye ne demek? Köktendinci ne demek? Bu kavramları da açmayı ihmal etmiyor yazar. Kahramanı Cengiz, Amerikaya okumaya giden yetenekli, zeki, pırıl pırıl Pakistanlı bir genç. Princeton Üniversitesi İşletme Bölümünden mezun olur. Sınıfının birincisi, okulun en iyisidir. Toplumdaki seçkinler arasına katılır. Tüm dünyadan kendisi gibi yetenekli, gelecek vadeden gençler Amerikaya gelerek, Amerikan rüyasına bir an evvel dahil olabilmek için canla başla çalışırlar. O da hırslı, azimlidir. Ve çok çok az sayıda işletme mezununun girebileceği, hatta hayal edebileceği prestijli bir Amerikan firmasında muhteşem bir iş edinir. Artık senede seksen bin dolar kazanmakta, business class uçmakta, son derece şık giyinmektedir. Bundan sonra tek yapması gereken, kendini kapitalizmin ritmine uydurmak, devamlı çalışmak, paralanmak ve yükselmektir. Bir Amerikalı genç kadına âşık olması onun -Amerikanlaşma-sını önce kolaylaştırır, ancak hikâye ilerledikçe beklenmedik biçimde zorlaştırır.

Mohsin Hamid bu -seçilmiş-, -sürüden ayrılmış-, fazlasıyla Amerikanlaşmış Pakistanlı gencin nasıl olup da 11 Eylül sonrası kendi içinde derin bir kimlik bölünmesi yaşadığını, etrafındaki herkesten ve her şeyden soğuduğunu, tepkisel ve kindar olduğunu ve son tahlilde Amerikayı terk edip Pakistana dönmeyi seçtiğini anlatıyor kitabında. Hem de alabildiğine çıplak bir dil ve sert bir üslupla. İşin çarpıcı yanı, anlatılan hikâye ile yazarın kendi yaşam öyküsü arasındaki paralellikler. Mohsin Hamid de Princeton mezunu. O da Amerikada okumaya ve çalışmaya hak kazanan -parlak Üçüncü Dünyalılar-dan biri iken, 11 Eylülden sonra ülkeyi terk ediyor. Ancak bir fark var: Yazar, kahramanı Cengiz gibi Pakistana dönmek yerine Londraya yerleşmeyi seçiyor.

Batı ile Doğu arasındaki hayali ve hakiki gerilim ve uyumları, bu ikisinin arasında mekik dokuyan bireyin trajedisini anlatmak nicedir edebiyatçıları heyecanlandıran bir proje. Ancak bu çetrefil konuyu çok az romancı Pakistan asıllı Mohsin Hamid gibi sakınmadan, dosdoğru yapabilirdi herhalde. Bu kitabı okumak lazım. Tartışmak lazım. Eleştirmek ve anlamak lazım - ki Batı ile Doğu arasındaki hayali sınırları samimiyetle sorgulayabilelim. Eğer arada birikmiş tepkilerin, kırgınlıkların ve kızgınlıkların azalmasını istiyorsak, eğer gönüllü ya da gönülsüz -Batı karşıtı ya da İslam karşıtı katı tepkiseller- yetişsin istemiyorsak, eğer bu sağırlığın yerini hakiki bir kültürel olgunluk ve medeniyetler arası diyalog alsın istiyorsak, işe evvela araftaki bireyin hayal kırıklıklarını anlamaktan başlamak lazım.

Tüm kitap özetlerine dön